Trong cuốn sách “Nothing Ever Dies: Vietnam and the Memory of War”, Viet Thanh Nguyen đã viết: “Tất cả những cuộc chiến tranh đều diễn ra hai lần, lần đầu ở chiến trường, lần thứ hai ở trong ký ức”, dường như đó cũng là chủ đề xuyên suốt những cuốn sách của ông và “Người Tị Nạn” cũng không ngoại lệ, những nhân vật trong tập truyện ngắn luôn bị chiến tranh ám ảnh và phải chiến đấu cùng nó, dẫu rằng cuộc chiến ở chiến trường đã qua đi từ rất lâu hay thậm chí họ chưa từng sống qua nó, nhưng dù nhiều hay ít, nó vẫn như một vết mực trong cuộc đời họ, không thể nào tẩy xóa được.
Thất lạc cõi người (Dazai Osamu) – Rượu Không Say
Không như tên của cuốn sách, phần mà tôi vẫn thường giấu đi khi đọc ở đám đông, Thất lạc cõi người nhẹ đến khôn kham từ văn phong cho đến nội dung. Ta cảm tưởng như đang đọc lén một cuốn nhật ký. Hầu như đọc xong, cuốn sách không để lại gì trong ta nhiều, như những cuộc đời đã đi ngang qua ta không vướng lại trong ta một bận tâm nào. Phải thật đủ và thật đầy sự nhạy cảm để chạm đến nỗi đau giấu kín của Dazai Osamu vốn là một vết thương mưng mủ đang chờ được lở loét:
Etta và Otto và Russel và James (Emma Hooper) – Bức Thư Tình Gửi Thảo Nguyên
Câu chuyện trong “Etta và Otto và Russel và James” mở đầu bằng một bức thư kỳ lạ: “Em ra biển đây. Từ bé đến giờ em không biết biển là gì. Em sẽ cố gắng nhớ đường về.”. Với những dòng thư như thế, Etta, đã ngoài 80 tuổi, cứ thế ra đi, thẳng tiến về hướng đông để được nhìn thấy biển, những bước đi của bà từ tốn, chậm rãi nhưng chắc chắn và không hề có dấu hiệu mệt mỏi hay phải dừng lại, đặc biệt khi bà có một chú sói đồng hành (mà bà đặt tên là James).
Phố Academy (Mary Costelo) – Nỗi Hoài Nghi Mang Tên Cuộc Đời
Bắt đầu bằng một cái chết và kết thúc cũng bởi một cái chết, cuốn sách mỏng mảnh tinh tế này gói gọn cuộc đời của một con người với những bi kịch cố hữu của nó, không tô vẽ hay có chút gì màu mè giả tạo, “Phố Academy” khiến người đọc lay động với sự chân thực giản dị dù có lẽ cuốn sách sẽ khiến những ai mong chờ một câu chuyện giật gân hay đón đợi một cuộc đời với nhiều biến cố rợn ngợp phải thất vọng.
Chuyến Tàu Định Mệnh (Georges Simenon) – Góc Khuất Của Cuộc Đời
Mở đầu cuốn sách “Chuyến Tàu Định Mệnh”, ta có cảm giác như thể mình đang được kể một câu chuyện về một gia đình bình thường, hai vợ chồng hạnh phúc cùng đứa con gái, họ sống khiêm nhường bằng công việc sửa chữa đài phát thanh và đang trong chờ một đứa con nữa chào đời. Cuộc sống của họ trong buổi sáng hôm ấy có vẻ thanh bình, phẳng lặng như mọi buổi sáng trước và sẽ cứ như thế vào mọi buổi sáng sau nữa cho đến khi đài phát thanh thông báo quân Đức đổ bộ vào Hà Lan. Tin tức này đến với Marcel Féron như một số mệnh, như thể anh đã trông chờ điều này từ rất lâu, một cú huýt đối với cuộc đời buồn chán chứa đựng những khúc mắc từ quá khứ mà anh cố chôn vùi nhưng một cách nào đó, nó vẫn luôn ám ảnh anh. Anh cùng người vợ đang mang thai và đứa con gái nhỏ của mình quyết định di tản khỏi Fumay, một thị trấn nhỏ ở Pháp đến một nơi an toàn hơn – nơi an toàn hơn ấy ở đâu, anh cũng không chắc – nhưng dường như đối với anh đích đến không quan trọng bằng việc được trốn chạy khỏi cuộc sống vẫn đang trói buộc anh.
Agnes Grey, Người Gia Sư (Anne Brontë) – Góc Nhìn Nữ Quyền Thời Victoria
So với hai người chị em của mình trong gia đình Brontë, dường như Anne Brontë là nhà văn lép vế hơn về độ nổi tiếng và sự phổ biến trong lịch sử văn chương thế giới, có lẽ không ai không biết đến “Đồi gió hú” của Emily Brontë hay Jane Eyre của Charlotte Brontë nhưng “Agnes Grey” vẫn là một cái tựa sách khá xa lạ, đặc biệt đối với độc giả Việt Nam, thế nhưng không vì thế mà cuốn sách không có những giá trị đặc biệt của riêng mình và là một tiếng nói không thể thiếu trong nền văn chương khi Anne Brontë đã dũng cảm đề cập đến vấn đề có thể nói khá cấm kỵ lúc bấy giờ: nữ quyền.
Anne Tyler – Nhà Văn Của Những Lát Cắt Cuộc Đời
Cuốn sách đầu tiên tôi đọc của Anne Tyler là “Du khách bất đắc dĩ”, cách đây cũng đã 7 năm, khi ấy tôi vẫn chưa biết bà là ai và bà viết về điều gì, tôi chọn đọc cuốn sách đơn giản vì cái tên gợi cho tôi nhiều tò mò. Sau khi đọc cuốn sách, tìm hiểu thêm về Anne Tyler tôi mới biết bà là một trong những nhà văn Mỹ nổi tiếng nhất hiện nay, nhưng sự xuất hiện của bà ở Việt Nam lại âm thầm, lặng lẽ và dễ dàng rơi vào lãng quên dù “Du khách bất đắc dĩ” chính là cuốn sách nổi tiếng nhất của bà. Những lời nhận xét về cuốn sách của bạn đọc Việt Nam khá ít ỏi và hầu hết đều tỏ rõ sự thất vọng vì sự nhàm chán thậm chí có phần nhạt nhẽo, không có cao trào của cuốn sách, tôi cũng không ngoại lệ, nhưng có gì đó trong cách viết của Anne Tyler khiến tôi cảm giác rung động dù tôi vẫn mong chờ một sự bùng nổ hơn ở cái cốt truyện dường như không có gì đặc biệt.
Người tình Sputnik – Sự lãng quên của những điều quên lãng
“Em về mấy thế kỷ sau
Nhìn trăng có thấy nguyên màu ấy không”
(Bùi Giáng)
Lửa Thương Yêu Lửa Ngục Tù (Erich Maria Remarque) – Sự Sống Run Rẩy Trên Vùng Đất Chết
Đến tận những trang cuối cùng, ta vẫn không thể biết được nhân dạng thực sự của người tù 509 – nhân vật trung tâm của cuốn sách “Lửa thương yêu lửa ngục tù”. Điều ta biết chỉ là một số hiệu đã đóng đinh vào số phận của anh ta như một định mệnh, bởi vì ở trong trại tập trung, nhân dạng con người không phải là một thứ đáng để lưu tâm, khi tất cả những điều ta cần chỉ là giữ gìn mạng sống dù lúc ấy cái chết lại mang một ý nghĩa giải thoát hơn là một gánh nặng.
Người Lạ Trong Nhà (Leila Slimani) – Bài Hát “Dịu Dàng”
Thẳng thắng và lạnh lùng, ngay từ những dòng mở đầu của cuốn sách, người đọc đã được chứng kết một cuộc án mạng man rợ, một đứa bé đã chết, đứa còn lại thì hấp hối: “Đứa con trai bé hơn đã chết. Chỉ sau vài giây. Bác sĩ khẳng định nó không bị đau đớn gì. Người ta đặt nó vào trong cái túi vải màu xám rồi kéo khóa che kín thân hình mềm nhũng bập bềnh giữa đống đồ chơi. Còn đứa bé gái, nó vẫn sống khi đội cứu hộ đến nơi. Nó đã chiến đấu như một con thú hoang.”. Nhưng đừng lầm tưởng đây là một cuốn sách trinh thám với hành trình tìm kiếm kẻ thủ ác trong vụ án mạng kia bởi sau đó kẻ ấy ngay lập tức lộ diện, đó chính là Louise, người giúp việc kiêm luôn vú em của gia đình và như một củ hành tây, từ từ từng lớp một của câu chuyện sẽ được hé lộ, thế nhưng dường như ta chẳng thể nào đi đến tận lõi.

