"Tôi đọc sách và đời tôi thay đổi" (Orhan Pamuk)
Tập hợp các bài luận, bình, và cảm về các tác phẩm như truyện, tiểu thuyết, thơ kịch và các thể loại fiction khác.
Ngọc Giao viết Quán gió ở tuổi 37, cái tuổi không phải quá trẻ để chỉ có những suy nghĩ bồng bột, nhưng cũng không gọi là đủ già để có một cái nhìn rộng lượng và thấu suốt về cuộc vặn mình chuyển giao của thời đại. Ông hoàn thành tác phẩm vào mùa thu 1948 nơi vùng tạm chiếm- ít nhiều ảnh hưởng tới cái nhìn về cách mạng của ông.
“Người ta đâu có yêu việc thở”
Khi cầm cuốn sách này lên, lật giở đến một trang bất kỳ và đọc lướt qua, ắt hẳn bạn sẽ bị quyến rũ ngay lập tức bởi những lời văn đẹp như thơ, trong một khung cảnh cũng đẹp không kém: mùa hè nước Ý, bạn sẽ nhanh chóng bị cuốn vào mối tình đẹp đẽ giữa Elio và Oliver và được đắm chìm trong những câu chữ đầy rung động về mối tình đầu.
“Thiên đường thì buồn”
Thật có chút gì đó không công bằng khi dán nhãn 13 truyện trong tập truyện ngắn “Mơ Lam Kinh” của Đinh Phương là những truyện viết về lịch sử vì khi đọc cuốn sách, tôi chỉ thấy những nhân vật lịch sử hiện lên loáng thoáng và bị nhấn chìm dưới lớp sương mù dày đặc mà Đinh Phương tạo ra cho các câu chuyện của mình, cũng như những cuốn sách trước đây của anh, những nhân vật trong “Mơ Lam Kinh” vẫn luôn đấu tranh để thoát khỏi sự chìm khuất của thời gian, bị ám ảnh bởi sự tồn tại và đôi lúc, dường như, đang sống giữa lằn ranh của hai thế giới.
“Thiên đường thì buồn”
Khi đọc tựa đề của sách, tôi mường tượng ra cảnh một người ở dưới hầm và ghi chép lại cuộc sống cực khổ nơi đây, nhưng mọi dự đoán đều sai. Ghi chép dưới hầm của Fyodor Dostoesky kể chuyện đời thực tế từng chi tiết, để lại dư âm sâu sắc trong tôi sau nhiều ngày đã đặt cuốn sách xuống.
Đầu năm 2018, cả nước rộ lên phong trào ký tên kêu gọi Nhật Bản xét xử sớm vụ án bé Linh. Báo chí dành không ít giấy mực để viết, dư luận dành không ít bình luận cũng như hành động về vụ việc, nhưng thực sự mọi chuyện vẫn là dấu chấm hỏi. Người trong cuộc chưa thể hiện hết nội dung, người ngoài cuộc thì chạy theo phong trào. Ai đúng, ai sai, tội ác có phải cứ “rành rành” như mọi người vẫn nghĩ, chỉ có thời gian mới trả lời hết được.
Với Linda Lê, “viết, là tự lưu đày bản thân”(1), là đi vào cái cõi hoang sơ của chính mình và bị giam ở đó mãi mãi, là đi vào sa mạc của những ám ảnh nóng bỏng luôn muốn thiêu đốt thân xác chờ đợi làn nước mát lành của một tình yêu xoa dịu. Đọc Linda Lê để thấy con người ta có thể bị lưu đày khi nào và nhiều cách như thế nào, từ sự lưu đày của một cá nhân bị xã hội khước từ cho đến tự lưu đày tức là tự khước từ chính mình. Sự lưu đày căn cước này cũng chính là đặc trưng của văn học tự thuật và văn học di dân có nguyên nhân sâu xa từ sự mất mát về gốc rễ. Trong Vu khống, Linda Lê vẫn tiếp tục viết về những ám ảnh trở đi trở lại trong toàn bộ cuộc đời và tác phẩm bà, nhưng quyển này nhấn mạnh đến cảm giác bị khước từ và tội lỗi. Để hài lòng với cuộc đời rạch ròi ý nghĩa, luôn phải có quan tòa và kẻ bị kết tội. Anh không thể nào vô tội giữa cuộc đời này nữa, bằng cách nào đó, anh bị vu khống.
Ngay khi vừa chạm gót vào hiện tại, mọi sự sau lưng thoáng chốc từng vững chắc nay bỗng sụp đổ và biến tan thành cát bụi. Chỉ còn lại dư âm làm lung lay hiện tại một dự cảm về đổ vỡ, dự phần vào bồi đắp quá khứ khi sắp sửa bước vào tương lai. Hiện tại mong manh ấy luôn được diễn tả rất đạt trong tác phẩm của Patrick Modiano. Các nhân vật của ông cứ dấn bước để chạy trốn hiện tại bởi những đeo đẳng của quá khứ nhưng sau đó luôn quay lại để kiếm tìm di cốt phần đời đã mất của mình trong một nỗi luyến tiếc pha niềm ân hận. Đoàn người diễu hành qua cuộc đời mang ngoại hình từa tựa nhau, các sự kiện lặp lại trong một không khí hồi cố khiến ta cảm tưởng như chỉ có một số người thay tên đổi vai trong một chuyến lưu diễn. Khi nhìn lại đời mình, ta chợt thấy thấp thoáng đoàn người ấy trong Một gánh xiếc qua.
Gửi tặng chị Quyên thân mến.
Trong cuốn sách “Nothing Ever Dies: Vietnam and the Memory of War”, Viet Thanh Nguyen đã viết: “Tất cả những cuộc chiến tranh đều diễn ra hai lần, lần đầu ở chiến trường, lần thứ hai ở trong ký ức”, dường như đó cũng là chủ đề xuyên suốt những cuốn sách của ông và “Người Tị Nạn” cũng không ngoại lệ, những nhân vật trong tập truyện ngắn luôn bị chiến tranh ám ảnh và phải chiến đấu cùng nó, dẫu rằng cuộc chiến ở chiến trường đã qua đi từ rất lâu hay thậm chí họ chưa từng sống qua nó, nhưng dù nhiều hay ít, nó vẫn như một vết mực trong cuộc đời họ, không thể nào tẩy xóa được.
“Thiên đường thì buồn”
Không như tên của cuốn sách, phần mà tôi vẫn thường giấu đi khi đọc ở đám đông, Thất lạc cõi người nhẹ đến khôn kham từ văn phong cho đến nội dung. Ta cảm tưởng như đang đọc lén một cuốn nhật ký. Hầu như đọc xong, cuốn sách không để lại gì trong ta nhiều, như những cuộc đời đã đi ngang qua ta không vướng lại trong ta một bận tâm nào. Phải thật đủ và thật đầy sự nhạy cảm để chạm đến nỗi đau giấu kín của Dazai Osamu vốn là một vết thương mưng mủ đang chờ được lở loét: