Đất rừng phương Nam – Một mảnh tình của người dân Nam Bộ

Có lẽ tuổi thơ thế hệ cuối 8x như tôi ít ai không biết đến bộ phim “Đất phương Nam” như một ký ức về một vùng đất đẹp đẽ kể về quá trình lưu lạc của cậu bé An đi tìm cha. Một thời gian rất lâu sau đó, tôi mới đọc “Đất rừng phương Nam” của nhà văn Đoàn Giỏi, trí nhớ của tôi về bộ phim gần như đã mất hết, nhưng cảm xúc của cuốn sách mang lại cũng giống hệt như khi tôi xem phim (mà tôi vẫn còn nhớ): đó là sự trong trẻo và ấm áp của tình người.

Ra đời từ năm 1957, cuốn sách vẫn giữ vững được vị trí của mình trong lòng độc giả qua bao thế hệ như một tượng đài trong văn học thiếu nhi của Việt Nam. Cậu bé An trong quá trình chạy loạn khỏi giặc Pháp đã lạc mất cha mẹ và trôi dạt đến một rẻo đất cạnh sông, từ đây cậu trở thành người giúp việc cho quán của dì Tư Béo. Cậu là một cậu bé thông minh nhưng luôn phải giấu mình, vì vậy tình cờ cậu phát hiện ra vợ chồng Mắm là gián điệp cho địch khi đọc được cuốn sổ viết bằng tiếng Pháp đầy những mật lệnh tấn công, An đã nhanh trí đáp là mình đọc nhưng không hiểu gì, trớ trêu thay dì Tư Béo lại tiết lộ cho vợ chồng Tư Mắm rằng cậu rất giỏi tiếng Pháp vì vậy cậu lại phải tiếp tục chạy trốn. An may mắn được vợ chồng ông Hai nhận làm con nuôi và làm bạn cùng cậu bé Cò và cùng gia đình mới, cậu lại có những chuyến phiêu lưu. Qua cuộc đời trôi dạt của An, thiên nhiên Nam Bộ hiện lên với những vẻ đẹp hùng vĩ và bí ẩn, An được đắm chìm trong những cuộc vui chơi bất tận và cậu luôn mở mắt để nhìn ngắm cảnh vật và khám phá thế giới, vùng đất Nam Bộ qua lăng kính của cậu bé An thật đáng yêu và có bao điều để khám phá:

“Buổi sáng, đất rừng thật là yên tĩnh. Trời không gió, nhưng không khí vẫn mát lạnh. Cái lành lạnh của hơi nước sông ngòi, mương rạch, của đất ấm và dưỡng khí thảo mộc thở ra từ bình minh, ánh sáng trong vắt, hơi gợn một chút óng ánh trên những đầu hoa tràm rung rung, khiến ta nhìn cái gì cũng có cảm giác như là nó bao qua một lớp thủy tinh.”

Cuộc sống của An giờ đây đã hoàn toàn khác với những gì cậu học ở trường, độc giả nhỏ tuổi liệu có cảm giác ghen tị với cậu bé An khi thay vì những bài học ở trường, cậu được tung tăng bay nhảy giữa đất trời cùng những bài học thực tế từ cuộc sống, cậu học được cách lấy mật trong rừng già, cách đối phó với “ông Ba Mươi”, cách đi câu rắn… và trên hết, cậu học được cách sống tốt bụng, phóng khoáng như những người dân Nam Bộ. Ban đầu, tôi nghĩ cậu bé An thật may mắn khi gặp toàn những người tốt, nhiệt tình giúp đỡ cậu nhưng càng về cuối cuốn sách tôi nhận ra những việc cậu gặp trên đường hoàn toàn không phải do tình cờ, vì cái tình người của dân Nam Bộ nó mới bao la, bác ái làm sao. Nếu không được dì Tư cưu mang, có lẽ cậu cũng sẽ được dì Năm, dì Sáu mang về ở cùng, nếu không được vợ chồng ông Hai nhận làm con nuôi thì cũng sẽ có ông Ba, ông Bảy yêu thương cậu như con ruột. Cái tình người trong tác phẩm nó tự nhiên và trong trẻo như thế đấy, có lẽ chỉ những người con của Nam Bộ như Đoàn Giỏi mới có thể viết về nó một cách thấu hiểu và xúc động đến thế: “Con ở đây với tía? Tía má nghèo lắm, chẳng có gì đâu. Nhưng con cứ tin rằng cuộc sống của con không đến nỗi như cuộc đời đau khổ của tía má ngày xưa! – má nuôi tôi một hôm đã bùi ngùi cầm tay tôi nói như vậy.”

Cách sử dụng phương ngữ Nam Bộ của Đoàn Giỏi là một thế mạnh, nó khiến cho câu chuyện chân thật và gần gũi làm tôi chìm đắm trong cảnh bát ngát, trù phú cùng cuộc phiêu lưu hấp dẫn của cậu bé An lồng với hình ảnh cuộc chiến tranh đang hồi khốc liệt. Nhưng có lẽ cách viết dân dã, đậm chất Nam Bộ cũng sẽ là một điểm yếu với độc giả ở miền Bắc hay miền Trung khi không quen thuộc với lối nói chuyện bỗ bã và cách dùng từ đặc trưng của người dân Nam Bộ.

“Đất rừng phương Nam” không chỉ đơn thuần là một cuốn sách dành cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là các cô bé, cậu bé để hiểu rằng việt học nhà trường là chưa đủ, đôi lúc chúng ta phải bước ra khỏi cánh cổng trường để xem điều gì chờ đợi mình. Cuốn sách, đối với tôi, còn như một di sản về cảnh vật Nam Bộ, khi thời đại công nghiệp hóa và thay đổi môi trường khiến cho những cánh rừng teo nhỏ, những lũ tôm cá dần biến mất, đọc cuốn sách để nhớ về một vùng đất đã từng trù phú dường ấy, nơi nuôi dưỡng cả một bầu tuổi thơ trong trẻo mà những cô bé, cậu bé lớn lên.

Leave a Reply